Van medyası, ABD ve İsrail’in sınır komşusu İran’a yönelik saldırısıyla başlayan savaşı sayfalarına nasıl taşıyor?
Basın İlan Kurumu’nun listelerine göre Van’da 18 internet haber sitesi yayın yapıyor, bunlardan sadece sekizinin basılı gazetesi de var. Kentin ilçelerinde yayın yapan üç ayrı gazete daha bulunuyor, ancak onların da internet siteleri yok.
Söz konusu kuruluşlar arasından yedi haber sitesini inceledik. Görünen o ki, savaş haberleri 110 km. ötedeki sınıra gönderilen muhabirlerin gözlemlerinden çok resmî açıklamalara ve haber ajanslarının bültenlerine dayanıyor. Yine de haberlerin tamamı “masa başı” değil. Vanlılarla yapılan sokak röportajlarında, “savaş korkusu” ve “savaşın ceplere etkisi” ön planda.
İran ile 295 kilometre uzunluğunda sınırı bulunan Van, komşusunda yaşanan her gelişmeyi yakından hissediyor. ABD ile İsrail’in 28 Şubat gecesi başlattığı savaş, kentte yerel medyayı yoğun bir gündemin içine soktu.
Van’da yayın yapan haber sitelerinin savaşı nasıl haberleştirdiğini, gelişmeleri okuyucularına nasıl ilettiğini inceledik. Bunun için internet sitesi de olan altı gazeteyi ve gazetesi olmayan bir internet sitesinin haberlerini seçtik.
Görünen o ki yerel medya, savaşta yaşanan gelişmelerden çok savaşın Van ekonomisi, ticareti ve turizmi üzerindeki olası etkilerini ele alıyor. Sınır ticareti, Kapıköy Sınır Kapısı’ndaki hareketlilik, turizmde yaşanabilecek düşüş ve olası göç dalgaları gibi başlıklar birçok haberde ön plana çıkarılıyor.
SINIRDAN DEĞİL MERKEZDEN
Haberlerin büyük bölümü doğrudan gözlem yerine ulusal haber ajanslarına dayanıyor. Kapıköy Sınır Kapısı’na en yakın konumdaki medya kuruluşlarının sınıra muhabir göndermemesi dikkati çekiyor. Öte yandan haberler tamamen “masabaşı” üretimi de değil. Sokak röportajları yapan, halkın savaş ile ilgili ne düşündüğünü irdeleyen haberler de yayımlanıyor. Bu haberlerde de savaşın kent ekonomisine etkisine ilişkin kaygılar öne çıkıyor.
Örneğin, Van Bölge Gazetesi’nin 2 Mart tarihli “Sınırdaki savaş endişesi Van’da tedirginlik yarattı” başlıklı haberi, Vanlıların savaş korkusunu işliyor. Endişe ve tedirginlik kavramlarının sık sık kullanıldığı haberin spotunda “Yurttaşlar, ‘Tek korkumuz bombaların yanlışlıkla bize de etki etmesi’ derken, esnaf ticaretin durma noktasına geldiğini söylüyor” deniyor. İran’da yaşanan son gelişmelere ilişkin detaylı bilgi yer almazken, sadece “İran’da yaşanan saldırılar ve artan savaş gerilimi” deniliyor.
Bir diğer örnek Van Bölge Gazetesi’nden. “MSB duyurdu: İran’dan Türkiye’ye füze!” ve “Erdoğan’dan ‘Düşürülen Füze’ açıklaması: ‘Sınırda işi asla şansa bırakmayız” başlıklı haberler, resmi açıklamaların haber diline çevrilmesinden ibaret. Muhabir gözlemine, halkın veya konu ile ilgili uzmanların değerlendirmelerine yer verilmiyor. Milli Savunma Bakanlığı’nın açıklamasına ilişkin haberin, kurumun haber merkezinde kaleme alındığı belirtiliyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Türkiye hava sahasında düşürülen füze ile ilgili açıklamalarına ilişkin haberin, Van ile ilgisi olmayan başka bir internet haber sitesinden alındığı bilgisi var.
Şehrivan Gazetesi’nin savaşın üçüncü gününde “ABD/İsrail-İran savaşı Van turizmini vurdu!” başlığı ile yayınladığı haber, Ticaret Bakanı Ömer Bolat’ın sınır kapısının karşılıklı olarak kapatılmasına ilişkin açıklamalarını içeriyor. “İran’dan Türk hava sahasına yönelen füzeye ilişkin ilk açıklama!” başlıklı haber de İran Genelkurmay Başkanlığı’ndan yapılan açıklamanın haberi. Türk hava sahasında düşürülen füzenin İran’dan atılmadığı yönündeki açıklamanın kaynağı bir başka internet sitesi.
Van65 Haber’in “Van İçin Korkutan Senaryo: İran-ABD Çatışması Şehri Nasıl Etkiler?” ve “Orta Doğu’daki Gerilim Van’ı Nasıl Etkileyecek?” başlıklı haberleri, yine Van’ın savaş nedeniyle doğrudan yaşayabileceği ekonomik, sosyal ve güvenlik sorunları inceliyor.
Van Ticaret ve Sanayi Odası’nın açıklamalarıyla sınır ticareti, göç akınları ve enerji piyasalarında yaşanması beklenen gelişmeler aktarılıyor. Van65 Haber’in “İran’dan Ateşlenen Balistik Füze Hatay Sınırında Havada İmha Edildi” başlığı ise, resmi açıklamalara dayanıyor; sahadaki gözlemler veya halk görüşleri yok.
Van Haber Gazetesi’nin “Van’da İran için gıyabi cenaze namazı: “Müslümanlar izzetlice ayağa kalkmalıdır” başlıklı haberi, toplumsal tepkiyi aktarıyor. Peygamber Sevdalıları Vakfı’nın İran’da yaşamını yitirenler için düzenlediği gıyabi cenaze namazına ilişkin haber, ayrıntılı açıklamalar ve birçok fotoğrafla destekleniyor.
Aynı kurumun “İran’da bilanço ağırlaşıyor: İşte 6 günde hayatını kaybedenlerin sayısı” başlığı ile yayınladığı haber, İhlas Haber Ajansı’nın savaşta hayatını kaybeden ve yaralananların sayısını içeren haberi. Ajans haberi olduğu için başka kentlerin yerel internet sitelerinde aynı başlıkla yer alması mümkün.
Serhat News’in “İran’dan Hewlêr’e İHA ve füze saldırısı” haberi, savaşın Irak’ın Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin başkenti Erbil’e etkilerini aktarıyor. Haberin kaynağı Mezopotamya Ajansı. Ajans da haberini Rudaw’ın haberine dayandırmış. “Federe Kürdistan Bölgesi’nin Hewlêr kenti de saldırıların hedefinde” ifadesi ile savaşın etkisinin İran, Türkiye ve bazı Arap ülkeleri ile sınırlı olmadığı, Kuzey Irak’ın da buna dahil olduğu vurgulanıyor.
Serhat News’in “Bahçeli’den İran uyarısı ve Öcalan hatırlatması: Tehdidin yaklaştığının farkında mısınız?” haberi ise, sınırdaki savaş yerine Ankara’da geliştirilen söylemi ve iç siyaseti öne çıkarıyor. Olayın küresel ve politik nedenleri yerine güçlü ifadeler ve siyasi yorumlar sunuluyor.
Kentte 21 basın kuruluşu var
Basın İlan Kurumu’nun listelerine göre Van’da 18 internet haber sitesi yayın yapıyor, bunlardan sekizinin basılı gazetesi de var. Ayrıca, kentin ilçelerinde yayın yapan üç gazete daha bulunuyor. Bu durumda karşımıza yeni bir soru çıkıyor: Nispeten canlı bir yerel basına sahip olmasına rağmen neden habere zaman ve emek yeterince harcanamıyor?
Görüşülen bazı gazete sahipleri, bu soruyu ekonomik sorunlar diyerek yanıtladı. Sahaya muhabir gönderemediklerini, bu durumun gazetelerin haber üretme kapasitesini ciddi şekilde kısıtladığını dile getirdiler. Özellikle maddi kaynak yetersizliği ve artan işletme giderlerinin, sahada aktif habercilik yapılmasını engellediğini söylediler.
